ბოლო სიახლეები



სმარტ ბიჭუნა რაჭაში.

სმარტ ბიჭუნა რაჭაში.

მინდა კიდევ ერთი ჩემი მეგობარი გაგაცნოთ... შეიძლება თქვათ, რომ მეგობრები ყველას გვყავს და შენ რატომ იქნები გამონაკლისიო, მაგრამ დამერწმუნეთ, მეგობარი ბევრია და განსაკუთრებული მეგობარი კი ძალიან ცოტა.
ჩვენი დათუნიკა, ყველა ასე ვიცნობთ მას, ძალიან კარგი ადამიანია. წარმოშობით რაჭველს, უნდა აღინიშნოს, რომ თვისებებიც და ხასიათიც ამ კუთხის ხალხისადმი დამახასიათებელი აქვს. მისი აჩქარებული ქმედება (არც ფიზიკური და არც გადაწყვეტილების მიღებასთან დაკავშირებული) არავის გვახსოვს. ეს ადამიანი სიმშვიდისა და თავმდაბლობის განსახიერებაა. ისევე როგორც ყველა რაჭველს, მასაც ძალიან უყვარს თავისი მხარე და ყოველთვის მასზე ლაპარაკობს.
მისი ამ კუთხისადმი მიკუთვნებულობის გრძნობა იმდენად დიდია, რომ უნდა თავისი მხარე ყველას გააცნოს და მეგობრებსაც მუდამ რაჭაში გვეპატიჟება. გადავწყვიტე ამჯერად დავთანხმდებოდი მის შემოთავაზებას და მომენახულებინა რაჭა, „დათუნიკას რაჭა“ - საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი და უძველესი მხარე.

რაჭა ეს არის საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, რომელიც  მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე რიონისა და მისი შენაკადების ხეობაში. ისტორიულ-გეოგრაფიულად რაჭა სამ კუთხედ იყოფოდა: მთის რაჭა, ზემო რაჭა და ქვემო რაჭა. ამჟამად რაჭა მოიცავს რაჭა-ლეჩხუმი-ქვემო სვანეთის მხარის ონისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას.

რაჭა-ლეჩხუმის მაღალ განვითარებულ კულტურაზე ფეოდალური ხანის ეთნოგრაფიული ძეგლები და ყოფა-ცხოვრების დახვეწილი წესები მიუთითებენ. რაჭა-ლეჩხუმის მოსახლეობა შრომისმოყვარეობით, ვაზისადმი უსაზღვრო სიყვარულითა და სიმღერის ნიჭით გამოირჩევა. აქ ცოცხალია მევენახეობა-მეღვინეობის ისეთივე არქაული წესები, როგორსაც ძველი ბერძნული და რომაული თხზულებები აღწერენ. დღესაც არსებობს ღვინის მარნები, საწნახელები, მრავალნაირი საღვინე ჭურჭელი და ხელსაწყოები. აქ ვაზის 60-მდე ადგილობრივი ჯიში გამოუყვანიათ. ყველაზე განთქმული ხვანჭკარის ღვინოა, რომლის ყურძენიც მხოლოდ სოფელ ხვანჭკარის ნაყოფიერ მიწებზე იზრდება. მხოლოდ ხვანჭკარაში დაწურულ ღვინოს აქვს ხვანჭკარისათვის დამახასიათებელი არომატი და გემო. XIX ს-ში რაჭაში ჩამოსხმული ღვინოები ევროპის ცნობილ გამოფენებზე გაჰქონდათ. მაშინდელი ჯილდოები ახლაც ინახება არქივებსა და მუზეუმებში.
რაჭა-ლეჩხუმის მოსახლეობამ მევენახეობა, მეფუტკრეობა, რძის პროდუქტების წარმოება, მესაქონლეობა და მებაღეობა განავითარა. ძველად მარცვლოვანი კულტურები და აბრეშუმის ჭია გამოჰყავდათ. მაღალმთიან რაჭაში აგებდნენ სვანური კოშკების მსგავს დუროიან ანუ სათოფურიან სახლებს, რომლებიც როგორც საცხოვრებლად, ასევე თავდასაცავად გამოიყენებოდა. რაჭველები და ლეჩხუმლები კარგი მეთევზეები, მონადირეები და ხეზე ჭრის უბადლო ოსტატები იყვნენ. ზამთრის პერიოდში სპილენძის ჭურჭელს, სამჭედლო ნივთებს და ხის ავეჯს ამზადებდნენ. ეთნოგრაფიულ ყოფაში დღემდე შემოინახა მხოლოდ რაჭველებისთვის დამახასიათებელი მრავალხმიანი სიმღერები და საგალობლები, ხალხური რიტუალები და წეს-ჩვეულებები.

დათუნიკასა და მისი ოჯახის მაგალითზე შემიძლია ვთქვა, რომ  რაჭველები საოცრად სტუმარმოყვარე ხალხია. მხოლოდ მათთვის დამახასითებელი სიდინჯით, მასპინძლები სუფრას აწყობენ და სტუმრებს უამბობენ თავიანთი კუთხის ამბებსა და ლეგენდებს. სტუმრებს უგემრიელესი კერძებითა და სახლში დაწურული შესანიშნავი ღვინით უმასპინძლდებიან. რაჭა-ლეჩხუმში განსაკუთრებული კერძები და საკვებია: ლობიო, ლორი, ლობიანი (ლობიოს გულიანი პური), თევზი, ფრინველის, საქონლისა და ღორის ხორცის კერძების მრავალსახეობა, ბოსტნეული, თაფლი, ხილი, ჩირი, მურაბა და სხვა. ცნობილი კერძი - “შქმერული”, თავისი წარმოშობით, რაჭის სოფელ შქმერს უკავშირდება. კერძების უმრავლესობა თიხის ჭურჭელში მზადდება და ლამაზად არის გაფორმებული.

უგემრიელესი რაჭული სამზარეულოს დაგემოვნების შემდეგ, ამ კუთხეში არსებული ღირსშესანიშნაობების დასათვალიერებლად გავეშურე. პირველად, რა თქმა უნდა, „ცით დამშვენებულ“ ტაძარს - ნიკორწმინდას ვეწვიე.

 ნიკორწმინდა გუმბათოვანი ტაძარია ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ამავე სახელწოდების სოფელში. X საუკუნის ბოლოს რაჭის საერისთავოს შექმნის შემდეგ, ერთიანი ფეოდალური საქართველოს პირველი მეფის ბაგრატ III-ის ბრძანებით საძირკველი ჩაეყარა წმინდა ნიკოლოზის სახელობის დიდი ტაძრის მშენებლობას, რომელიც ამ საერისთავოს კულტურულ ცენტრად იქცა.

ნიკორწმინდის ტაძარი ეროვნული ხუროთმოძღვრების შედევრია. აგებულია XI საუკუნის დასაწყისში, 1010-1014 წლებში. ეს ის პერიოდია, როცა დიდი ყურადღება ექცეოდა ფასადების დეკორაციულ გაფორმებას. სწორედ ამ მხრივ ნიკორწმინდის დეკორი ქართული მონუმენტური პლასტიკის მიღწევაა.
ძეგლს არსებობის განმავლობაში დიდი ცვლილებები არ განუცდია. ეს კი იშვიათი შემთხვევაა. ტაძრის გუმბათი პირვანდელი სახითაა შემორჩენილი.

ნიკორწმინდის ფასადები ჩუქურთმათა გარდა, მორთულია უაღრესად მნიშვნელოვანი რელიეფური ქანდაკებებით: აქ არის წმინდანთა გამოსახულებები, მრავალფიგურიანი სცენები, რეალური და ფანტასტიკური ცხოველები. აღმოსავლეთ ფასადზე წარმოდგენილია ფერისცვალების სცენა, ხოლო სამხრეთ მხარეს ქრისტეს მეორედ მოსვლა და ჯვრის ამაღლების კომპოზიციები, რომლებიც შინაარსობრივად ატარებს უფლის ძლევამოსილების იდეას. განსაკუთრებით გამოირჩევა ტაძრის კამარა, რომელზედაც გამოსახულია ორნამენტულად მორთული სხივი და მასში ჩასმული ჯვარი. ეკლესიის ფასადები შემოსილია კარგად გათლილი ქვითა და დამუშავებულია უწყვეტი თაღებით.

2007 წლის 24 ოქტომბრიდან ნიკორწმინდის მონასტერი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.

ნიკორწმინდის მონასტრის მონახულების შემდეგ რაჭა-ლეჩხუმის მხარის ულამაზეს კურორტებს ვეწვიეთ.

სოფელი უწერა ზღვის დონიდან 1500 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. მთის ჰავის გარდა, მნიშვნელოვანია სამკურნალო-მინერალური წყალი “უწერა”. სწორედ მინერალურ წყლის მეშვეობით გახდა უწერა ცნობილი ბალნეოლოგიური კურორტი. სოფელში შემოინახა ფეოდალური ხანის ეკლესია, რომელიც “სიონად” მოიხსენება, წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია და სოფლის მახლობლად მდებარე ციხისა და სამი ეკლესიის ნანგრევები. უწერას განსაკუთრებულ ხიბლს მატებს არაჩვეულებრივი პეიზაჟები და მარადმწვანე ტყეები. განსაკუთრებით საინტერესოა უწერის რვაასწლიანი ურთხელის ხეების უნიკალური ხეივანი.

შოვი - რაჭის ულამაზესი და მნიშვნელოვანი კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. მთის ჰავა, განუმეორებელი ბუნება და მინერალური წყლები დასვენების საუკეთესო საშუალებაა. დასახლება მამისონის უღელტეხილის ძირას მდებარეობს. გარშემორტყმულია მყინვარებითა და თოვლიანი მწვერვალებით.

ღები ზღვის დონიდან 1350 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. სოფელში აღმართულია მთავარანგელოზის ეკლესია, აქვე შუა საუკუნეებით დათარიღებული რამდენიმე ძეგლი მდებარეობს. სოფელი და მისი შემოგარენი უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული, რაც არქეოლოგიური გათხრების შედეგებითაც დასტურდება. განსაკუთრებით საინტერესოა ძვ. წ. III-I სს-ის ორმო-სამარხები, სადაც ოქროს სამკაულები, სტილიზებული ცხოველების გამოსახულებიანი ბრინჯაოს ბალთები და ვერცხლის ხარის თავის ქანდაკება აღმოჩნდა. როგორც ჩანს ხარის კულტი ოდესღაც რაჭაშიც არსებობდა. ღებში ნაპოვნია ძვ.წ. XVI-X სს-ის მეტალურგიული კერები და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის გორა სამარხები, რომელთაც რაჭველები “გოგრიჭიანთ ნატეხებს” უწოდებენ. რაჭაში ღები ერთადერთი კოშკური დასახლება იყო, მაგრამ მიწისძვრებმა კოშკების უმეტესობა დააზიანა და მხოლოდ რამდენიმე კოშკი შემოინახა.

ჭიორა მაღალმთიანი რაჭის ერთ-ერთი ულამაზესი სოფელია. იგი კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე 1360 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. სოფელი ისტორიულ წყაროებში XV საუკუნიდან მოიხსენიება. შუა საუკუნეებში იგი მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული და მრავალი თავდაცვითი ნაგებობაც ჰქონია. დღეს მხოლოდ რამდენიმე საცხოვრებელი კოშკი და ორი მცირე ზომის ეკლესია შემორჩა. ჭიორა, ღები და ონი ჩრდილო კავკასიის გადასასვლელებთან მდებარეობს. მიუხედავად რთული გეოგრაფიული მდებარეობისა, აქ თავს იყრიდა ჩრდილო კავკასიიდან, ქართლიდან, ქვემო რაჭიდან, იმერეთიდან და სვანეთიდან მომავალი სავაჭრო გზები.

ბარდნალა ლეჩხუმის ერთი პატარა სოფელია, რომელიც ცნობილი გახადა ქართველების საყვარელი პოეტის, ლადო ასათიანის ლექსებმა. ლადო ასათიანის სახლი ბარდნალაში მდებარეობს და ისეთივე ხიბლი აქვს, როგორც XX ს-ის დასაწყისში. მოჩუქურთმებული აივნები, ხის კიბეები, კრამიტის სახურავები და ლამაზი ეზოები. სახლ-მუზეუმში ლეგენდად ქცეული პოეტის ნივთები და გამოცემები ინახება. ბარდნალაში ყოველ ზაფხულს ლადო ასათიანის ხსოვნისადმი მიძღვნილი დღესასწაული - “ლადოობა” იმართება.

შაორი საქართველოს მთიან რეგიონში, რაჭაში მდებარეობს. იგი განლაგებულია კავკასიონის დათოვლილი მთებით გარშემორტყმულ ტყიან უბეში. შაორის გარშემო განლაგებულია რაჭის უძველესი სოფლები: ნიკორწმინდა, ჩელიაღელე, თლუღი, ადმინისტრაციული ცენტრი ამბროლაური და სხვა... შაორი გამორჩეულია მდიდარი ფლორითა და ფაუნით, მდინარეებით, ჩანჩქერებით, უღრანი ტყეებით, კასტრული მღვიმეებითა და სამკურნალო წყლებით. შაორი, მისი უნიკალური კლიმატის გამო შესანიშნავი ზაფხულის კურორტია. ზომიერად ცხელი ზაფხული, იდეალურად სუფთა ჰაერი და თავად შაორის ტბა. ზამთრის პერიოდში კი მაღალი მთების ფერდობები შაორს მიმზიდველ ზამთრის კურორტად აქცევს.

ჩემი მოგზაურობა რაჭაში დასასრულს მიუახლოვდა. უნდა ითქვას, რომ ჩემმა ვოიაჟმა ძალიან ნაყოფიერად ჩაიარა. კიდევ ერთხელ დავათვალიერე ის მხარე, რომელიც მთელ საქართველოს უყვარს და ამაყობს. მივიღე ისეთი ცოდნა და შთაბეჭდილებები, რომელიც არასდროს დამავიწყდება.

„თუკი არ ყოფილხარ რაჭას
მაშინ არ გცოდნია სილამაზე
ერთხელ არ გსმენია განა,
ხეორის ცივი წყლის სინარნარე?
ნუთუ გვედრების მთა არ გინახავს,.....
ნუთუ არ ასულხარ ხიხა მთაზე,
ერთხელ თუ კი ნახავ მიმიხვდები ,
თურმე აქ შობილა სილამაზე.“


August 23, 2016
სმარტ ბიჭუნა იმერეთში.

სმარტ ბიჭუნა იმერეთში.

„დამერწმუნე, ჩემს იმერეთს ერთხელ ნახავ,

მერე მჯერა, ვერასოდეს დაივიწყებ.“

განსაკუთრებულად დამამახსოვრდა ერთ-ერთ პოეზიის საღამოზე ჩემი მეგობრის წარმოთქმული ეს სიტყვები, განსაკუთრებულად გულში ჩამრჩა და იმოქმედა. სწორედ მაშინ გადავწყვიტე, რომ ერთ დღეს მე შემოვივლიდი ამ უმშვენიერეს მხარეს და დავათვალიერებდი მის კუთხე-კუნჭულს, გავიცნობდი მას, თავისი ულამაზესი ნაწილებით, ბუნების პეიზაჟებით, ღირსშესანიშნაობებით.

ვფიქრობ, დრო მოვიდა...

იმერეთი დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეა, უმთავარესი ქალაქით - ქუთაისით. იმერეთი ზემო და ქვემო იმერეთად იყოფა. ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრულია ლიხის ქედით, დასავლეთით მას მდინარე ცხენისწყალი ესაზღვრება, მისგან ჩრდილოეთით კავკასიონის ქედი, ხოლო სამხრეთით- ფერსათის ანუ მესხეთის მთები მდებარეობს. იმერეთის დაბლობის ლანდშაფტები კოლხური მცენარეულობითაა დაფარული. მისი ტყეები მდიდარია ცხოველებითა და ფრინველებით.  დიდი ქალაქები და დასახლებებია: ქუთაისი, ზესტაფონი, სამტრედია, საჩხერე, ჭიათურა, ხონი, ვანი, ბაღდათი, წყალტუბო, ხარაგაული, თერჯოლა, ტყიბული და მრავალი სოფელი.

იმერეთის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური ძეგლები ადასტურებს, რომ ამ მხარეში ადამიანს ცხოვრება, ჯერ კიდევ, ქვედა პალეოლითის ხანაში დაუწყია. მათ შორისაა საკაჟიის და ჭახათის (მდ. წყალწითელას ნაპირზე), დევისხვრელის (მდ. ჩხერიმელას ნაპირზე) გამოქვაბულები, სათაფლიის მიდამოები და სხვა. საქალაქო ცხოვრების უძველესი პერიოდის არქეოლოგიური ძეგლები ნაპოვნია ქუთაისში, ვანში, ვარციხეში (როდოპოლისი), შორაპანში და სხვა. მხარის ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო ამ ქალაქებს ოდითგანვე დიდი სტრატეგიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა.  ანტიკურ ხანაში ამ ტერიტორიაზე გადიოდა მნიშვნელოვანი საერთაშორისო სავაჭრო გზა,
ე. წ. აბრეშუმის დიდი გზა, რომლითაც დასავლეთის სამყარო  აღმოსავლეთის ქვეყნებს უკავშირდებოდა.

იმერეთი გამოირჩევა მაღალგანვითარებული  სამეურნეო, მატერიალური და რაც მთავარია სულიერი კულტურით.
IX ს. 60-70-იანი წლები მნიშვნელოვანი ფურცელია საქართველოს ისტორიაში. ამ დროიდან საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოძრაობას სათავეში ჩაუდგა ახალი თაობა — თერგდალეულები, რომელთაც სათავეში ედგა საქართველოს დიდი საზოგადო მოღვაწე ილია ჭავჭავაძე.

ამ ეროვნულ საქმეში განსაკუთრებით გამორჩეულია ქალაქ ქუთაისის როლი. ამ დროიდან ქუთაისი საქართველოს ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობისა და კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობის თვალსაჩინო ცენტრი ხდება. საქართველოს საზოგადოებრივ-კულტურულ ცხოვრებაში XIX ს. მეორე ნახევრიდან XX ს. 30-იან წლებამდე, ადგილი არ ჰქონია ცოტად თუ ბევრად მნიშვნელოვან მოვლენას, რომლის წამომწყები და ტონის მიმცემი არ ყოფილიყო ქუთაისის შემოქმედებითი ინტელიგენცია.
იგი ყოველთვის თავს უყრიდა მთელი მხარის ინტელექტუალურ ძალებს, რადგან ისტორიულად მჭიდროდ იყო დაკავშირებული თავის მხარესთან. ქუთაისმა გაზარდა სახელოვანი თაობა, რომელმაც XIX ს. 60-იან წლებში „თერგდალეულთა“ ძირითადი ბანაკი შეადგინა.

ქუთაისში გაატარა თავისი ცხოვრების მეტი ნაწილი ქართველი ხალხის დიდმა ეროვნულმა მოღვაწემ და პოეტმა აკაკი წერეთელმა. ეს ქალაქი გახდა მისი პოეტური სამშობლო, რომელსაც იგი სავარდო და სამაისო ქალაქს უწოდებოდა. ქუთაისში დაიბადა და ჭაბუკობის წლები გაატარა დიდი ილიას მეგობარმა საზოგადო მოღვაწემ -  ნიკო ნიკოლაძემ. ქუთაისსა და იმერეთს შეეხება მისი სამეურნეო-ეკონომიკური პროექტები და მოწინავე რეფორმისტული იდეები, რომლებიც აქტუალურია დღესაც. ქუთაისის კულტურის ისტორიას ამშვენებენ ვლადიმერ (ლადო) ალექსი-მესხიშვილის, კოტე მარჯანიშვილის, ზაქარია ფალიაშვილის და სხვა დიდ შემოქმედთა სახელები. ქუთაისში გამოჩნდა სამწერლო სარბიელზე XX ს. პოეტური აზროვნების უბადლო ოსტატი გალაკტიონ ტაბიძე. ქუთაისში აიდგეს ფეხი დიდმა მოაზროვნეებმა გრიგოლ რობაქიძემ და მიხაკო წერეთელმა. ამ ქალაქთანაა დაკავშირებული „ცისფერყანწელებისა“ და სხვა სახელოვან მამულიშვილთა მოღვაწეობა.

  
საოცრად სტუმართმოყვარე ხალხი ცხოვრობს იმერეთში. აქ, მართლაც სხვანაირი „სიყვარული, გაგება და ამბავი“ იციან. ჯერ მარტო მათი სამზარეულო რად ღირს. აქ მრავალფეროვანი კერძებით უმასპინძლდებიან სტუმარს. სასიამოვნო გრძნობაა, როდესაც კიდევ ერთხელ შეხვდები მეგობრებს გარემოში, რომელსაც ყველაფერი ერთად აქვს დამადლებული. საოცარი კერძები( ხაჭაპური, კეცზე შემწვარი სოკო და კალმახი, ღომი,მჭადი,ლობიო თიხის ქოთანში, ისრამმაყვალში ჩადებული შემწვარი წიწილა), სუფრასთან ქცევის წესი და სადღეგრძელოები, ენამოსწრებული და დასამახსოვრებელი ხუმრობები, რაც მთავარია უდიდესი სითბო და სიყვარული - დამერწმუნეთ იმერეთში ჩასულს მეგზურად გექცევათ.

იმერეთში განვითარებულია მევენახეობა,  მესაქონლეობა, მეფრინველეობა, მეფუტკრეობა, რძის პროდუქტების წარმოება, მებაღეობა. სოფლის მეურნეობაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა მევენახეობას, მესიმინდეობასა და მეხილეობას ენიჭებოდა. აქ ხარობდა ვაზის უნიკალური ჯიშებიც. ვაზის გაშენება იმერეთში უხსოვარ დროში დაიწყეს. ქეიფი, ლხინი და დროსტარება იმერლების ცხოვრების განუყრელი ნაწილია, ხოლო სიმღერა - იმერული სუფრის თანმხლები ატრიბუტი.
ქალაქური სიმღერების ტრადიცია და გიტარის თანხლებით სიმღერების შესრულება იმერეთიდან მოდის. სადაც დღესაც, ლხინის დროს, მღერიან ხალხურ მრავალხმიან,ლირიკულ და სახუმარო სიმღერებს.
იმერლები მშენებლობის ოსტატობით და დახვეწილი გემოვნებით გამოირჩევიან. სოფლებში  შთამბეჭდავია მთლიანი კარ-მიდამო, რომლის დაგეგმვის ტრადიცია თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. საცხოვრებელი სახლი ეზოს ცენტრში დგას, აივანი კი მზისკენ არის მიქცეული. სახლები ერთ ან ორსართულიანია. ძველი სახლები კრამიტით არის გადახურული და მოჩუქურთმებული აივნები ამშვენებთ.
უაღრესად კოლორიტულია სოფლის ორღობეები, ამოშენებული წყაროები, მოვლილი ეზოები, ხის აივნებიანი და ბუხრიანი სახლები, სამზარეულოდ განკუთვნილი პატარა ნაგებობები, მარნები და სასიმინდეები.

 მხარე მდიდარია მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლებით: ქუთაისის ციხე-ქალაქი, ბაგრატის ტაძარი, გელათის სამონასტრო ანსამბლი, გეგუთის ციხე-დარბაზი, მოწამეთის სიძველეები, ანტიკური პერიოდის შორაპნის ციხე-სიმაგრე და ვანის ნაქალაქარი. ეს სიძველეები იზიდავდა უცხოელ სტუმრებს და მოგზაურებს, რომლებმაც მსოფლიოში სახელი გაუთქვეს საქართველოს და მის კულტურას.

ჩემი მოგზაურობის ფარგლებში პირველად გელათის სამონასტრო ანსამბლს ვეწვიე.

სიტყვა “გელათი” უშუალოდ უკავშირდება ბერძნულ სიტყვას „ღენიჰი“ - ანუ „გენა“, რაც ნიშნავს შობას. აქედან გადმოვიდა ქართულში სახეცვლილებით და  პირდაპირ უკავშირდება ღვთისმშობლის შობას.
გელათის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარის შესასვლელში, ანდერძის თანახმად („გალობანი სინანულისანი“) დასაფლავებულია მეფე დავით აღმაშენებელი.
აგრეთვე, აქ არის დასაფლავებული სრულიად საქართველოს თითქმის ყველა მეფე: დემეტრე პირველი, გიორგი მესამე, იმერეთის მეფეები ბაგრატ III, გიორგი II, გიორგი III, გიორგი VI, ალექსანდრე V, სოლომონ I და სხვა.

ამავე ტაძარში, შემონახულია დავით აღმამშენებლის ერთადერთი ფრესკა, რომელსაც ერთ ხელში ეკლესიის მოდელი უჭირავს, ხოლო მეორეში – გრაგნილი.
1106 წელს, დავით აღმამშენებელმა დაარსა გელათის აკადემია, რის წყალობითაც იგი გახდა არა მარტო საეკლესიო ცხოვრების სავანე, არამედ საერთო განათლების ცენტრი და ფილოსოფიური აზროვნების კერა. დავით მეფემ აქ თავი მოუყარა საქართველოსა და უცხოეთში მოღვაწე ქართველ მოღვაწეებს და მეცნიერებს, როგორიც იყო მაგალითად იოანე პეტრიწი. შემდეგ წლებში აკადემიაში მოღვაწეობდნენ არსენ იყალთოელი, არსენ ბულმაისიმისძე, პეტრე გელათელი, ევდემონ ჩხეტიძე, ექვთიმე საყვარელიძე, გედეონ ლორთქიფანიძე, ანტონ I,  ზაქარია გაბაშვილი და სხვა.

გელათის კომპლექსი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.


მოვინახულე ულამაზესი ბაგრატის ტაძარიც.
ბაგრატის ტაძარი აგებულია X-XI საუკუნეების მიჯნაზე, ბაგრატ III-ის  მეფობაში. ჩრდილოეთ კედლის წარწერის თანახმად, ”ქ. ოდეს განმტკიცნა იატაკი, ქორონიკონი იყო 223” ანუ 1003 წელი.
იგი ქვეყნის ერთიანობისა და ძლიერების სიმბოლოა. ბაგრატის ტაძარს თავისი ხუროთმოძღვრული და მხატვრული ღირსებით განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ქართული არქიტექტურის ისტორიაში, როგორც განვითარებული შუა საუკუნეების დროინდელი სტილის საბოლოოდ დამამკვიდრებელ ნაწარმოებს. ისტორიულად კი იგი გაერთიანებული საქართველოს სიმბოლოა.
საქართველოს მთავრობამ დაიწყო ძეგლის რესტავრაცია, რაც მასზე გუმბათის დადგმით 2012 წელს   დასრულდა.

იმერეთში მოგზაურობის ფარგლებში ვეწვიე სათაფლიის კარსტულ ნაკრძალს, ქუთაისის ციხე-ქალაქს, გეგუთის ციხე-დარბაზს, მოწამეთას მონასტერს, ანტიკური პერიოდის შორაპნის ციხე-სიმაგრეს და ვანის ნაქალაქარს.

ამასობაში ჩემი მოგზაურობა იმერეთში დასასრულს მიუახლოვდა. უნდა ითქვას, რომ  ჩემმა ვოიაჟმა  ძალიან ნაყოფიერად ჩაიარა. კიდევ ერთხელ დავათვალიერე ის მხარე, რომლიც მთელი საქართველოს უყვარს და ამაყობს. მივიღე ისეთი ცოდნა და შთაბეჭდილებები, რომელიც არასდროს დამავიწყდება.

„ხომ გითხარი, ჩემს იმერეთს ერთხელ ნახავ,
მერე, კარგო, ვერასოდეს დაივიწყებ.“


August 19, 2016
სმარტ ბიჭუნა სამცხე-ჯავახეთში.

სმარტ ბიჭუნა სამცხე-ჯავახეთში.

საქართველოში მოგზაურობის ფარგლებში ჩემი შემდეგი დანიშნულების ადგილს, უძველეს და ულამაზეს მხარეს სამცხე-ჯავახეთს ვეწვიე. უნდა აღინიშნოს, რომ სხვა ვოიაჟების მსგავსად ამ კუთხეს კონკრეტული გეგმით ვესტუმრე. უნდა მომენახულებინა რაც შეიძლება მეტი ქალაქი, მეტი ისტორიული ძეგლი, ღირსშესანიშნაობები, კურორტები და გამეცნო უკეთ სამცხე-ჯავახეთი - „მთიანი, გორიანი,ღრტოიანი,ხევიან-კლდიანი. ხილიანი და ვენახიანი, ჰავით მშვენიერი და შემკული კუთხე“ - ჩვენი წარსულის სუნთქვა და სიამაყე.

სამცხე-ჯავახეთი ისტორიული კუთხეა და საქართველოს სამხრეთ ნაწილში, კერძოდ ზემო ქართლში მდებარეობს. ეს ძალიან მთაგორიანი და კლდიანი მხარეა, დასერილი ხეობებით, წყაროებით, ტბებით, დიდი და ჩქარი მდინარეებით.
ამ ტერიტორიაზე მრავალი არქეოლოგიური ძეგლია. შეიძლება ითქვას, რომ სამცხე-ჯავახეთის მიწა-წყალი მრავალ საიდუმლოს ინახავს. არქეოლოგიურმა გათხრებმა ცხადყო, რომ ადამიანს სამცხე-ჯავახეთის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან უცხოვრია. რეგიონის ტერიტორიაზე მრავალი ადრეანტიკური ხანის ნაქალაქარი და ყორღანული სამარხი იქნა აღმოჩენილი. აქ ვხვდებით ციკლოპური ტიპის, უზარმაზარი ლოდებისგან მშრალად ნაშენ, ციხე-ნამოსახლარებს, გალავნებს, კოშკებსა და აკლდამებს. სამცხე-ჯავახეთი საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და კულტურულად დაწინაურებული პროვინცია იყო. ისტორიულ წყაროებში ჯავახეთი პირველად ძვ. წ. 785 წელს იხსენიება ურარტუს მეფის, არგიშთ I-ის, წარწერაში.

სწორედ ჯავახეთის ნისლიანი მთებიდან შემოვიდა წმინდა ნინო საქართველოში და საკუთარი თმით შეკრული ვაზის ჯვრის კურთხევით მოევლინა ქვეყანას ქრისტეს მოციქულად. აქ ცხოვრობდა საქართველოს უძველესი მოსახლეობა. მესხეთი მთელი ზემო ქართლის ზოგად სახელად ითვლებოდა და მასში სამცხე-ჯავახეთთან ერთად შედიოდა კოლა-არტაანი, შავშეთი, ტაო-კლარჯეთი, სპერი... დღეს ყველა ისინი თურქეთის ნაწილს შეადგენენ.

ამ ადგილს თითქოს თავიდანვე დაენათლა წმინდა ადგილად გადაქცევა. შუა საუკუნეებში სასულიერო ცხოვრების ერთ-ერთი ცოცხალი კერა სწორედ სამცხე-ჯავახეთი და მისი მესხი მოსახლეობა იყო. მარტო სამცხე-საათაბაგოში ცამეტი საეპისკოპოსო სამწყსო ყოფილა. გრიგოლ ხანძთელის წირვა-ლოცვის მადლიც აქაურ მოსახლეობას ერგო წილად...

სამცხე-ჯავახეთი ერთი დიდი მუზეუმია, რომელიც სულ უნდა ათვალიერო და ყოველ ნახვაზე ახალ-ახალი საოცრებების აღმოჩენით გაოცდე. მარტო მისი უძველესი დედაქალაქი ახალციხე რად ღირს...

ახალციხე, თავისი უძველესი ნაწილით - რაბათით, უძველესი ტიპის საცხოვრებლები - ე.წ. დარბაზები, ცოტა მოშორებით, ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნასოფლარი - ამირანის გორა - თითქოს საკმარისია შთაბეჭდილების მოსახდენად, მაგრამ სამცხე-ჯავახეთი უმაღლესი დონის ხუროთმოძღვრების მთელი კომპლექსია.

რაბათის ციხე მდებარეობს ქალაქ ახალციხეში (სწორედ აქედან მომდინარეობს კომპლექსის მეორე სახელი - ახალციხის ციხესიმაგრე), საქართველოს სამხრეთ ნაწილში, თურქეთის საზღვრიდან 17 კილომეტრის დაშორებით.

ამჟამად ციხესიმაგრე გადაშლილია 7 ჰექტარი ფართობის ტერიტორიაზე და წარმოადგენს ერთგვარ ქალაქს ქალაქში. ციხის ისტორიულ ნაწილში წარმოდგენილია მუზეუმი, მეჩეთი და მედრესე (მუსულმანური სასწავლო დაწესებულება), მეცხრე საუკუნის მართლმადიდებლური ეკლესია, ციტადელი და თურქული აბანოები. თანამედროვე ნაწილში ფუნქციონირებს სასტუმრო, რესტორანი, კაფე, ღვინის მაღაზია, სუვენირების მაღაზია და ქორწინების სახლიც კი.

რაბათის ციხე დაარსებულია მეცხრე საუკუნეში. 1578 წელს, როდესაც თურქებმა ქალაქი დაიპყრეს და მიუერთეს ის ოსმალეთის იმპერიას (ამჟამინდელი თურქეთი), ციხის ტერიტორიაზე აშენდა ზემოთ ნახსენები მეჩეთი და მედრესე. რაბათის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1829 წლის ბრძოლების დროს რუსულ-ქართულ და თურქულ ჯარებს შორის, რომელთა შედეგადაც რეგიონი რუსული გავლენის ქვეშ მოექცა.

2011 წლის გაზაფხულზე საქართველოს მთავრობამ რაბათის ციხის რესტავრაციისათვის 34 მილიონი ლარი გამოყო. შედეგად რაბათი მოგზაურთა საყვარელ ადგილად გადაიქცა, რომელსაც ყოველდღიურად 2000-მდე ტურისტი სტუმრობს.

ახალციხიდან 14 კმ-ში იშლება ველი, რომელზეც მდებარეობს XII საუკუნის დიდი პოეტისა და ჰუმანისტის შოთა რუსთაველის სახელთან დაკავშირებული სოფელი რ უ ს თ ა ვ ი. შემდეგი პუნქტია ადმინისტრაციული ცენტრი ასპინძა, იგი ცნობილია გოგირდოვანი სამკურნალო წყლით და 1770 წ. ისტორიული ასპინძის ბრძოლით, სადაც ძლევამოსილმა ერეკლე II სასტიკად დაამარცხა მრავალრიცხოვანი ოსმალ-ლეკთა გაერთიანებული ლაშქარი. ვინაიდან საუკუნეების მანძილზე სამხრეთ საქართველოზე გამავალი გზა მტკვრის ხეობაში გადიოდა სტრატეგიულად იგი დაცული და გამაგრებული უნდა ყოფილიყო, რაზედაც დღემდე შემორჩენილი ციხეებისა და ციხე-ქალაქების ნანგრევებიც მეტყველებს.

აღსანიშნავია ხერთვისი , რომელიც მდებარეობს მდ. მტკვრისა და მდ. ფარავანას შესაყარზე და მნახველს აოცებს თავისი ლეგანდარული ციხე-ქალაქით. ხერთვისი უძველესი დროიდან დარაჯობდა ამ სტრატეგიულ ადგილს, დღეს კი იშვიათი სილამაზის ხუროთმოძღვრების ნიმუშს წარმოადგენს.

დაბა აბასთუმანი ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სამთო-ბალნელოგიური კურორტია, სადაც თავმოყრილია სანატორიუმები და სხვა სამედიცინო დაწესებელებები. ადრე აქ უძველესი ისტორიული ციხე-ქალაქი ოძრხე (ოცხე) არსებობდა. მასზე გადის იმერეთთან დამაკავშირებელი საავტომობილო გზა ზეკარის გადასასვლელით. უნიკალური კლიმატური პირობების წყალობით იგი აღიარებულია ფილტვების დაავადებათა სამკურნალო ადგილად. აქ არსებობს ასევე თერმული (41-48 С)  მინერალური წყლების მნიშვნელოვანი მარაგი, რომელიც ჯერ კიდევ XIX საუკუნის 70-იანი წლებიდან გამოიყენება ბალნეოთერაპიული მკურნალობის მიზნით. 

ცალკე დასახელებად ითვლება ყანობელის მთაზე (ზ.დ 1650 მ) განლაგებული საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის უნიკალური სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება -საბჭოთა კავშირში 1932 წ. დაარსებული პირველი სამთო ასტროფიზიკური ობსერვატორია.

აბასთუმნის მიდამოებში საინტერესო საექსკურსიო ადგილებია: შუასაუკუნეების ეკლესია და თამარის ციხე.

კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობაა წმ. ალექსანდრე ნეველის სახელობის ეკლესია "ახალი ზარზმა", რომელიც ზარზმის მონასტრის მცირე ასლს წარმოადგენს. ზარზმის მონასტერი გიორგი რომანოვს უნახავს, მოსწონებია და  მისი ასლი არქიტექტორ ოტო იაკობ სიმონსონს ააშენებინა აბასთუმანში. მუქი და ბაცი ფერის ქვის ზოლებით მოპირკეთებული ეს გუმბათოვანი ტაძარი ულამაზესი სანახავია.

ქვაბლიანის ხეობა განსახლებისა და კულტურულ ისტორიული ძეგლების თავმოყრის მთავარი არეალია, რომელიც ამავე დროს თვალწარმტაცი ბუნებითა თუ ხედებით წარუშლელ შთაბეჭდილებას ახდენს მნახველზე.

ქვაბლიანის და მისი მარჯვენა შენაკადის ძინძეს შეერთების ადგილას ადიგენიდან 8 კმ-ის დაშორებით მთის ფერდობზე გაშენებულია სოფ. ზარზმა, სადაც მდებარეობს უნიკალური სამონასტრო ანსამბლი. მის დაარსებას VI-VII ს.ს.-ში მცხოვრებ გამოჩენილ მოღვაწეს სერაპიონ ზარზმელს მიაწერენ. იგი ცენტრალურ-გუმბათოვან ეკლესიათა ტიპს მიეკუთვნება. სამონასტრო კომპლექსი შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების მაღალმხატვრული ნიმუშია, რომელიც გამოირჩევა ჩუქურთმების სიუხვით, კედლის მხატვრობით. ტაძრის სამრეკლო ერთ-ერთი უდიდესი და სანიმუშოა საქართველოში. ისტორიულად ზარზმა მნიშვნელოვანი საგანმანათლებლო კერა ყოფილა, სადაც მოღვაწეობდნენ მწიგნობრები ზარზმელების სახელწოდებით.

ბორჯომ-ლიკანის კომპლექსი მდებარეობს თბილისიდან 150 კმ-ის დაშორებით, საქართველოს ერთ-ერთ ულამაზეს კუთხეში ბორჯომის ხეობაში. იგი ზღვის დონიდან 807 მ. სიმაღლეზეა. მდ. მტკვრის პირას გაშენებულ ტყე პარკში დგას არქიტექტორ ბენუას მიერ 1895 წელს აშენებული რუსი იმპერატორების - რომანოვების სასახლე, სასახლის გარშემო 8 საცხოვრებელი კორპუსია.

კურორტის მთავარი სიმდიდრეა ბუნებრივი სამკურნალო მინერალური წყალი „ბორჯომი“, რომელიც გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის, ნაღვლის ბუშტის, სანაღვლე გზების, თირკმლის დაავადებათა სამკურნალოდ.

სამცხე-ჯავახეთს, მესხ ქართველობას, მარტო ვარძიით შეუძლია იამაყოს, იტრაბახოს კიდეც, ვარძია ხომ ის სიწმინდეა, რომელიც ყოველთვის გაოცებას, თაყვანისცემას და მოწიწებას იწვევს. ვარძიამ - ამ ნახევარ კილომეტრზე გადაჭიმულმა ცამეტსართულიანმა ძეგლმა თავის ერთ-ერთ გამოქვაბულში შემოგვინახა თამარ მეფის სახე... "ვარძია საკვირველებას წარმოადგენს, მოყვანილობით ის ალექსანდრეს კედელს და ხეიბერის კოშკს ედრებაო" - წერდა სპარსეთის სეფევიდების დინასტიის მემატიანე.

ლეგენდა მოგვითხრობს: "მეფე გიორგი დიდებულებთან ერთად სანადიროდ ამოსულა, მეფეს თავისი ასული - პატარა თამარიც თან წამოუყვანია. ნადირობა დაიწყო. თამაშით გართული თამარი გამოქვაბულებში დაიკარგა. აღელვებული და შეშფოთებული მონადირენი აქეთ-იქით აწყდებოდნენ, თამარს ეძებდნენ. - სად ხარ თამარ! დაიძახა ერთ - ერთმა მხლებელმა. გამოქვაბულებში გზააბნეულმა თამარმა სიხარულით შესძახა: "აქ ვარ ძია". და დაერქვა ამ ადგილს ვარძია."

სხვა ლეგენდის მიხედვით, ვარძიაში სამას სამოცდახუთი ოთახი იყო გამოკვეთილი, იმდენი, რამდენი დღეცაა წელიწადში. ყოველდღე თითო ოთახი იკვეთებოდა და მშენებლობა ერთ წელიწადში დამთავრდა თურმე.

სამცხე-ჯავახეთში მოგზაურობის ფარგლებში ვეწვიე ჭულეს მონასტერს, ოქროს ციხეს, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკს, წუნდის ეკლესიას, თმოგვის ციხე-ქალაქს (ისტორიაში ცნობილია აუღებლის სახელწოდებით.  ეს დიდი და ძნელად მისადგომი
ციხე-სიმაგრე, რომელიც მიწისძვრამ რამდენჯერმე დაანგრია  იწვევს ვეფხისტყაოსანში ქაჯეთის ციხის ასოციაციას და ტურისტისათვის მიმზიდველი ობიექტია). მოვინახულე ფარავნის, ტაბაწყურისა და საღამოს ტბები.

ამასობაში ჩემი ვოიაჟი სამცხე-ჯავახეთში დასასრულს მიუახლოვდა. უნდა ითქვას, რომ  ჩემმა მოგზაურობამ  ძალიან ნაყოფიერად ჩაიარა. კიდევ ერთხელ დავათვალიერე ის ღირსშესანიშნაობები, რომლითაც მთელი საქართველო ასე ამაყობს. მივიღე ისეთი ცოდნა და შთაბეჭდილებები, რომელიც არასდროს დამავიწყდება.


August 15, 2016


სმარტ კონკურსი რიცხვებში

ჩვენ გეხმარებით შექმნათ თქვენი წარმატებული მომავალი.



პროექტის შესახებ



რა არის სმარტ კონკურსი?


SMART კონკურსი არის სასკოლო საგნობრივი კონკურსი მათემატიკაში, ქართულ და ინგლისურ ენებში, უნიკალური ტესტის სტრუქტურით, რომელიც იმართება “Robinson International Association”-ის მხარდაჭერით. კონკურსი ხელს უწყობს ნიჭიერი მოსწავლეების აღმოჩენას და მათ წახალისება როგორც მატერიალური, ასევე აკადემიური პრიზებით.

ორგანიზაციის მიზნები


  • სასწავლო პროცესის სტიმულირება და სწავლისადმი ინტერესების გაღვივება;
  • ტესტური დავალების შესრულებისა და კონკურსში მონაწილეობის გამოცდილება;
  • მოსწავლეებში დამოუკიდებელი და ლოგიკური აზროვნების გაუმჯობესება.

ძირითადი უპირატესობები


  • განსხვავებული და სასწავლო პროგრამას მორგებული ტესტის სტრუქტურა;
  • ორიგინალური შეფასების სისტემა ნომინაციების მიხედვით;
  • მრავალფეროვანი საპრიზო კატეგორია.

გაიგეთ მეტი

ჩვენი გუნდი



სმარტ კომპეტიშენი ჩატარების ადგილები






გამოიწერე სიახლეები პირველმა გამოქვეყნებისთანავე



გმადლობთ თქვენ წარმატებით გამოიწერეთ სიახლეები!

შეიყვანეთ თქვენი ელ. ფოსტა